# Ryszard Jamka – „Panów piłą. Trzy legendy o Jakubie Szeli” [RECENZJA]

- Odnośnik: https://wybieramkulture.pl/ryszard-jamka-panow-pila-trzy-legendy-o-jakubie-szeli-recenzja/
- Opublikowano: 2023-06-02T18:23:32+02:00
- Autor: Dawid Gajewski

Panów piłą. Trzy legendy o Jakubie Szeli – książka Ryszarda Jamki, która przedstawia
życie i działalność kontrowersyjnego przywódcy chłopskiego z XIX wieku. Jakub Szela
był postacią znaną i zarazem zapomnianą, otoczoną sprzecznymi legendami i mitami.
Autor próbuje odtworzyć prawdziwą historię Szeli i jego udziału w rabacji galicyjskiej,
buncie chłopów przeciwko szlachcie w 1846 roku. Pokazuje też, jak różne siły polityczne
i społeczne wykorzystywały i przeinaczały jego wizerunek na przestrzeni lat. Trzy
legendy w tytule nie wzięły się znikąd, Ryszard Jamka opisuje trzy różne spojrzenia
na historię Szeli i trzy różne sposoby przedstawiania jej w kulturze.

![](https://wybieramkulture.pl/wp-content/uploads/2023/06/panow-pila-269x400.jpg)

Książka nie jest raczej biografią Szeli, a właściwie szerokim obrazem społecznego
i gospodarczego rozwoju Galicji w XIX wieku. Autor opisuje warunki życia chłopów,
ich zależność od pańszczyzny i ucisku szlacheckiego, a także ich dążenia do wolności
i godności. Przedstawia też rolę inteligencji i ziemiaństwa w kształtowaniu polskiej
historii i kultury, często kosztem chłopskiej tradycji i tożsamości. Jamka nie ukrywa
swojej sympatii do Szeli i jego sprawy, ale ma jednak do tego pełne prawo. Jednocześnie
stara się obiektywnie i krytycznie opisać wszystkie strony konfliktu.

 

Panów piłą. Trzy legendy o Jakubie Szeli to ciekawa i ważna lektura dla zainteresowanych
historią Polski i jej społecznymi napięciami. To także książka, która skłania do
refleksji nad tym, jak pamięć historyczna jest tworzona i manipulowana przez różne
ideologie i interesy. Jamka pisze opierając się na bogatych źródłach i badaniach.
Wykonał przy tym benedyktyńską pracę.

 

W książce znajdziemy wiele faktów i anegdot dotyczących Szeli i jego czasów. Dowiemy
się na przykład o jego pochodzeniu, rodzinie, charakterze, sposobie dowodzenia, 
stosunku do religii czy kobiet. Jamka przytacza też fragmenty pieśni ludowych, wierszy
romantycznych czy powieści historycznych poświęconych Szeli lub inspirowanych jego
postacią. Pokazuje tym samym bogactwo kulturowe związane z tą postacią i to jaki
obraz Szeli zachował się w różnych środowiskach.

 

Książka ma jednak też pewne wady. Można zarzucić jej brak głębszej analizy psychologicznej
czy motywacyjnej Szeli i jego zwolenników. Niektóre fragmenty książki są też zbyt
opisowe lub powtarzalne, co może poważnie nużyć czytelnika. Narracja też nie jest
zbyt przystępna. Nie wiem skąd opinie z tyłu książki, że „jest świetnie napisana”.
Nie doświadczyłem też tutaj „wartkiej akcji”. Jest za to napisana po akademicku,
językiem, który ma sprawiać wrażenie profesjonalnego i skomplikowanego. I sprawia
to, że nie jest to pozycja dla wszystkich, różni się od innych, popularnonaukowych
książek. Tych bardziej popularnych niż naukowych. W każdym razie, warto dać jej 
szansę, jeśli chociaż tylko trochę interesuje was historia Polski.
